Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam tập trung vào việc xây dựng các cơ chế, chính sách thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng hiện đại. Trong đó, đề xuất hình thành các cụm công nghiệp sáng tạo, thu hút nguồn lực đầu tư vào hạ tầng số và các giải pháp công nghệ cao trong các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật và trò chơi điện tử trên môi trường mạng.

Tối 7/4, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ I, Quốc hội khóa XVI. Ủy viên Trung ương Đảng,  Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh chủ trì phiên họp.

Sau khi công bố danh sách các Phó Chủ tịch Ủy ban; các đại biểu hoạt động chuyên trách cũng như các đại biểu hoạt động tại Ủy ban, các thành viên Ủy ban đã tập trung thẩm tra 03 dự thảo luật và nghị quyết là: Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua khen thưởng và Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Tham dự phiên họp về nội dung dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, về phía Bộ VHTTDL có Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh; Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cùng lãnh đạo các đơn vị chức năng trực thuộc Bộ.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh điều hành phiên họp

Tại phiên họp, trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết tập trung vào việc xây dựng các cơ chế, chính sách thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng hiện đại. Trong đó, đề xuất hình thành các cụm công nghiệp sáng tạo, thu hút nguồn lực đầu tư vào hạ tầng số và các giải pháp công nghệ cao trong các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật và trò chơi điện tử trên môi trường mạng. Đồng thời, dự thảo cũng đặt ra các chính sách hỗ trợ phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam gắn với truyền thông sức khỏe.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy đọc Tờ trình dự thảo Nghị quyết một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam

Một số chính sách tài chính đáng chú ý được đề xuất như ưu đãi về thuế, phí, lệ phí đối với các hoạt động văn hóa; áp dụng mức thuế giá trị gia tăng 5% đối với một số sản phẩm, dịch vụ văn hóa; đồng thời miễn thuế nhập khẩu đối với các tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao, cổ vật, di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài được đưa về nước. Dự thảo cũng đề xuất bố trí quỹ đất cho các công trình văn hóa, thể thao, thiết chế giải trí; cùng với cơ chế đãi ngộ đặc thù nhằm thu hút, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa.

Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo đề xuất đổi mới phương thức đầu tư từ cơ chế “đặt hàng” sang “khoán chi” dựa trên kết quả đầu ra, nhằm tạo động lực sáng tạo và tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn. Đồng thời, dự kiến bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực văn hóa và tăng dần theo yêu cầu phát triển.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu các chính sách phải thực sự mang tính đặc thù, có khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực mà không trùng lặp với các quy định hiện hành.

Về nội dung cụ thể, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ khái niệm công nghiệp sáng tạo để bảo đảm thống nhất trong áp dụng; đồng thời nghiên cứu chính sách ưu đãi vượt trội về đất đai, mặt bằng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa. Đối với tài sản công, cần xem xét cơ chế khai thác hiệu quả các trụ sở dư thừa để phục vụ phát triển thiết chế văn hóa, thể thao tại cơ sở.

Ngoài ra, Ủy ban cũng đề nghị rà soát kỹ đối tượng thụ hưởng chính sách đối với nghệ sĩ, bảo đảm tập trung nguồn lực cho những cá nhân thực sự có tài năng; đồng thời hoàn thiện cơ chế khoán chi, đặt hàng gắn với tiêu chí đánh giá cụ thể. Đặc biệt, cần nghiên cứu bổ sung khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát, để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia phát triển các sản phẩm văn hóa ứng dụng công nghệ cao, phù hợp với xu hướng phát triển công nghiệp văn hóa hiện đại.

Tiếp thu ý kiến góp ý từ các thành viên của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh ghi nhận sâu sắc sự ủng hộ cũng như những ý kiến xác đáng của các đại biểu.

Thứ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cũng chia sẻ, lĩnh vực văn hóa có phạm vi rất rộng, đang đối mặt với nhiều khó khăn về cơ chế, thể chế cũng như những thách thức trong đời sống của đội ngũ nghệ sĩ. Do đó, việc xây dựng Nghị quyết cần tập trung vào các vấn đề trọng tâm, có khả năng tạo chuyển biến rõ nét sau khi ban hành, tránh dàn trải, chung chung. Cơ quan soạn thảo đang tiếp tục hoàn thiện đánh giá tác động chính sách trên cơ sở khoa học và thực tiễn; đồng thời định hướng xây dựng cơ chế huy động nguồn lực xã hội, kết hợp hiệu quả giữa nguồn lực công và tư cho phát triển văn hóa. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, vận dụng các cơ chế đặc thù đã được áp dụng trong một số lĩnh vực và địa phương cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm cụ thể hóa chính sách.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu tại phiên họp

Ghi nhận những nỗ lực của cơ quan soạn thảo khi đã hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo đúng tiến độ được giao, tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh yêu cầu cấp bách trong việc tiếp tục hoàn thiện hồ sơ và báo cáo dự án. Theo đó, tiến độ hiện nay rất gấp, đòi hỏi các cơ quan liên quan phải khẩn trương hoàn thiện nội dung ngay sau phiên họp để kịp trình theo chương trình của Quốc hội.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Đăc Vinh, dự thảo Nghị quyết cần xác định rõ các nhóm chính sách, tập trung giải quyết các vấn đề cụ thể, tránh dàn trải. Đặc biệt, đối với lĩnh vực nghệ thuật truyền thống, cần có chính sách đủ mạnh để duy trì và phát triển đội ngũ nghệ sĩ, thay vì chỉ dừng ở các giải pháp chung như “xã hội hóa”. Các chính sách cần hướng tới mục tiêu cụ thể, có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt trong trung hạn.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho ý kiến vào dự thảo Nghị quyết

Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế cần chú trọng tạo động lực thực tiễn, trước hết là giữ được nguồn nhân lực chất lượng trong lĩnh vực văn hóa, đồng thời có một số chính sách mang tính “kích hoạt” để sớm tạo ra sản phẩm cụ thể. Đối với các dự án, công trình lớn, cần nghiên cứu áp dụng cơ chế đặc thù nhằm rút ngắn thủ tục, tránh kéo dài nhiều năm. Việc thể chế hóa các mô hình đã được thực tiễn kiểm chứng, nhất là tại một số địa phương, được xem là giải pháp quan trọng để tạo cơ sở pháp lý và nâng cao tính khả thi khi triển khai./.

Đăng Nguyên